Cihanbeyli ilçesi eski bir Hitit şehridir. Cihanbeyli'nin  tarihindeki ilk adı Esbikeşan (Atçeken)'dir. Esbikeşan ilçelikten bucaklığa, bucaklıktan ilçeliğe geçip durmuştur. Kesin tarihi bilinmeyip, tahmini rakamlara göre 1880 yılları civarında Esbikeşan'ın ilçelik durumu kaldırılıp Koçhisar ilçe yapılır. Cihanbeyli İnevi adıyla bucak olarak Koçhisar'a bağlanır.Burada bulunan mağaralar bir zamanlar ev ve depo olarak kullanılmış olmasından dolayı eski adını (İnevi) bu mağaralardan almıştır. Cihanbeyli İnevi adıyla bucak olarak Koçhisar'a bağlanır. Bu sırada İnevi'ne  yerleşenlerin sayısı artar. İnevi bir süre sonra Koçhisar'dan ayrılır. Sırası ile Sille, Kadınhanı, o zaman ilçe olan Yunak'ın Hatırlı Köyü'ne bağlanır. Böğrüdelik (Reşadiye) Köyü de türlü yerleşmeler soncunda büyümektedir. Böğrüdelik'e Canberkli aşireti yerleşir. Böğrüdelik 1928 tarihinde ilçe merkezi olur. Cihanbeyli de Mürseli Efendi Nahiyesi adıyla bu ilçeye bağlanır.

1928 yılında Konya - Ankara yolunun yapılması, Mürseli Efendi bucağını merkezi konuma getirir. O zaman bu yol üzerinde başka ilçe bulunmamaktadır. Bu durum ulaşım, güvenlik, halkın yönetimi, devlet hizmetlerinin halka iletilmesi, sağlık, savunma yönünden sakıncalı görülür. Bu uzun mesafede bir ilçe merkezinin oluşu, bir çok yönlerden fayda sağlayacağından Mürseli Efendi Bucağı ilçe olur. Canberkli aşiretinden dolayı Mürseli Efendi adı Cihanbeyli'ye dönüştürülür.
          Yeni kurulan ilçeye Kulu , Altınekin ve Yeniceoba kasabaları bağlanarak Konya'nın toprak bakımından en geniş ilçesi olur. Kulu 1954 yılında, Altınekin 1987 yılında Cihanbeyli'den ayrılarak ilçe merkezleri haline gelmişlerdir.

 Konya'ya 100 Km., Ankara'ya 145 Km. dir. Konya iline bağlı ilçenin 1990 sayımına göre toplam nüfusu 69952 iken İlçe merkezinin nüfusu I507rdir. Elimizde 1997 Nüfus Sayımı sonuçlan olmadığından yeni bilgi veremiyoruz. İlçe merkezinde de önemli bir Kürt nüfusu mevcuttur.

                 Cihanbeyli toprakları, doğuda; Tuzgölü ile Aksaray ili, güneyde; Altınekin İlçesi, batıda; Sarayönii ve Yunak ilçeleri ve kuzey­de; Haymana ve Kulu ilçeleri loprakian ile sınırdır. Merkezden başka 12 Kasabası, 2İ Köyü ve bunlara bağlı mezraları mevcuttur. İlçe topraklan beyaz kenarlı kalker yayla­lardan ve bunların araşma sokulmuş alüv­yonlu ovalardan meydana gelmiştir. Doğu taraflarında alçak yaylalar Tuzgöiü'ne kadar uzanır. Bu bölgenin yüksekliği 1000 m'nin altındadır. İlçenin batı taraflarının yüksekliği 1000 m'yi geçer, iklim kara­saldır. Yazlan sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıdır. Bölgenin en önemli akarsuyu însuyu'dur.

                Bölgede, Gölyazı kasabası ile Günyüzü ve Yapalı köyleri arasında soda, sabun, deri ve boya üretiminde kullanılan sodyum tuzu yalakları mevcuttur. İlçeye 22 Km. uzaklıktaki Yavşan Tuzlasından elde edilen tuziar yöredeki modem fabrikalarda işle­tilip rafine edilmekte ve pazara sunulmak-tadsr. Kırkışla'da sodyum sülfat, Kelha-san'da krom ve Kütükuşağı yakınında manganez yatakları bulunmaktadır.

             Bölge ekonomisinin önemli sektörleri arasında tan m, hayvancılık, taşımacılık ve döviz girdileri bulunur. Bölgede tarım modern teknoloji ile yapılmaktadır. Buğ­day, arpa ve şekerpancarı temel ürünler olarak, bunların yanında koşullara göre; mercimek, kimyon, nohut, ayçiçeği yetiş-îiriciliğide yapılmaktadır. İlçenin doğu tarafında kalan alan (Gölyazı kasabası, Sağlık ve Yapaiı köyleri arazisi) Tuz-gölü'nün etkisiyle hergeçen gün tuzlaşmak-tadır. Tarım ve mera alanlarının daralması bölgeden göçü hızlandırmaktadır. Bu yerle­şim alanlarından Cihanbeyli'ye ^v« Özellikle Konyaya önemli oranda bir göç yaşanmak­tadır.

         Meraların daralması ve hayvancılığın karlı bir iş olmaktan çıkışı bu sektörü önemli bir biçimde azaltmıştır. Bölge Kürtlerinin tarihlerinde koyun yetiştirici­liğinin merkezi olan Gölyazı ve Yeniceoba kasabaları buradadır. Bölge Kürtlerinin sözlü edebiyatına önemli katkıss olan hayvancılığın toplum kültürü üzerinde-son yıllarda azalmışsada- önemli etkisi olmuş. tur. Örneğin bir sevda türküsü olan şivanoda ağa iki eşlidir. Ağanın genç ve küçük eşi evin çobanı ile sevdalanırlar. Sos­yal yaşam fark! ve toplumsal değerler bun­ların birliğine engeldir. Evin hanımı sevdalı çobanına türkü yakar,

"Loy loy loy loy şivaııo

Min got kere xwe barke

Kûzâ xwe tijîavâ sarke

Min gol cana able bi çûk qurbano. "

Bu sevda türküsünde ablekelimesi Türk­çe'den yöre diline girmiştir. Bölge Kürt­lerinin tarif etmelerde kullandığı bir isim­lendirmedir. Özellikle zenginlere ırgatlık yapan yoksul insanların evin hanımına hitaben kullandıkları bir isimlendirmedir.

Yöre insanının kalkınmasında önemli bir etkende döviz girdileridir. Son 20 yılda ekonomik ve sosyal yapı %300 oranında artmıştır. Ekonomik gücün etkisiyle taşı­macılık sektörü önemli bir iş kolu olmuş, bölge Kürtleri Türkiye'de önemli bir filo denilebilecek kadar büyük bir güce sahip olmuşlardır. Döviz girdilerinin en göze çarpan etkilerinden bazıları özel otomobil bulundurma ve modern kullanımlı evler yapmadır. Bu gerçekler bölgedeki bazı Türk çevrelerce çekilemeınektedir. Zaman zaman bu açıkça dile getirilmektedir.

Bu konuda yaşadığım bir olayı sizlere aktarayım. 1993 yazı Konya'dan özel oto­mobilim ile dönmekteyim. Hava çok sıcak ve yolculuk sıkıcı. Cihanbeyli'de uğradı­ğım arkadaşlardan ayniıp Ankara yoluna giriyorum. Hemen kentin çıkışında üç şahıs el kaldırıyor, yardım severSik duygularım ve yoksulluk bilincim beni şimşek hızıyla etkiliyor ve duruyorum. Yolcular Kulu'ya gitmek istiyorlar, alıyorum. Arabam siyah ve Ankara plakalı olduğundan beni resmi bir devlet kadrosu olarak algıladıklarını he­men anlıyorum. Sohpet ediyoruz, misafir­lerimden bölge hakkında bilgiler alıyorum. Sorularım yolcularımın tamamen Başkent-'ten biri olarak kabul edilmeme yardımcı oluyor. Sorulan bir soruya karşılık İzmir'li olduğumu söylüyorum. Hasılat dönemi olduğundan kenar tarlalarda biçerler dönüyor. Geniş arazilerin kimlere ait olduğunu sormamla biriikte Egeli olmam­dan! güç alan hemşehrilerimden biri haka­ret vari bir şekilde Kürtlerin Yeniceoba Kasabasının diyor, yolumuza devam edi­yoruz. Anlatıyorlar, içimden gülüyor vede kızıyorum. Arazi meselesinden sonra Tav-şançalı kasabasına yaklaşıyoruz. Konuyu açmak istiyorum, güzel evleri ve zengin bir iman olan Tavşançalı kasabasına girdi­ğimizde sorumu yöneltiyorum: "Beyler buralarda da teröristler veya onlara yardım edenler, bölücüler var mt?" "Var" diyorlar. Hemen önde oturan sarışın yolcum söz alıyor. "Ağabey, Kürtler hep bölücüler" diyor. Arkadan biri söze karışı­yor ve bunun doğru olmadığını söylüyor. Önde oturan yolcum konuyu kapatmaya gönüllü değil. Söz alıyor. "Ağabey Türkiye'de bir iç savaş çıksa devletimiz buralardaki tüm Kürtleri kovar, bende Tavşançalı 'da kendime güzel bir ev seçe­rim ve buraya yerleşirim, tarlalarda bize kalır. " artık duymak istemiyordum, çünkü böyle konuşmalara önceden de rastlamış veya duymuştum. Üzülmüştüm, bu zavallı insanları böyle düşünmeye sevk edenleri lanetlemiş ve sessiz kalmayı daha uygun bulmuştum.

Yolcularım benim sıkıldığımı anlamış­lardı. Torpitodan Koma Denge Azadi'nin bir kasetini çıkarıyorum ve teybe yerleş­tiriyorum. Yolcularım Kürî müziğini he­men tanıyorlar ve kızarıyorlar. "Utanma­yın beyler bu düşünceleriniz yanlış, bakın ben Kürt müziği dinliyorum. Kürtlerle Türkler kardeş iki halktır,..." vs. anlatı­yorum. Yolcularım beyinlerine yerleştiri­len bu düşüncelerle ve zavailılıklanyla çatışıyorlar onları Kulu'da Kırkahvesi mevkiinde indiriyor ve sarraf arkadaşın ya­nında bir çay içmek için merkeze yöneliyorum... Yaşantımızın bir gerçekliliğini bir kez daha yaşıyorum.

Yöre Kürtleri Batı Avrupa'nın her ülke­sinde mevcutturlar. 1960'lardan itibaren devlet kanalıyla gelenlerden sonra başla­yan göç, özellikle 1980'den sonra genç-ligin önemli bir oranı yurtdışına çıkmıştır. Kazammlara rağmen kayıplarıda olan bu göç yörede önemli sayılabilecek sosyal ve kültürel etkiler yaratmıştır. Avrupa'ya göç insanımızı derinden etkilemiş, özellikle kadınlarımızı ve genç kızlarımızı yarala­mıştır. Bu etki türkülere girmiştir. Örneğin; Danimarka'ya giden erkek kardeşlerinin hasretine dayanamayan Kütükuşağı Kasa­basından Gula Meçe tüm bölgede bilinen şu türküsünü söylemiştir.

Keko keko inin nizanî, inin nizam Adin di ber çavân xwe da anî, nün nizam Hatîye wexta İd û erfaye Xwang kwîr bibe şa$ e were hela kîjaıü* Eli, Hemo, Cemal keko bira we dikime Di etye xwe da rûnişlime, i'îna birangen xve dikime Koma we bi şîı^w û şâkir .vudîdikhne Ourbane we me verin careke

I i mehle bigerin

iVellejijinan betir iner le da nama ne Mala bave inin birano Hela nebeın mala bave inin hemalno E di Danimarka yerli mano ...

sözlü Kürt değerlerini toplayıp kaset çalışmalarıyla başarılı bir şekilde değerlendiren sevgili Skrbülent Kanat*i anmadan geçemeyeceğim.

Cihanbeyli - Kürt yerleşim birimlerinin aşiretleri tabloda gösterilmiştir.

Sıra no      Türkçe adı                                   Kürtçe adı                        Aşireti

1.               Beyliova                                      Xerabe(Xirawe)                  Canbeg

2.               Bulduk Kas.                                 GundîBuldix                      Sefkan

3.                B. Beşkavak Kas.                          Beşkavağamezin                Sewedî

4.                Çimen                                          Çîmane                              Sevvedî

5.               Çölköy                                         Yaylaçole                           Sevedî

6.               Gölyazı Kas.                                 Xelika                                Xelikan

7.               GünyüzüKas,                               Cûtika                               Cûtikan

8.               Kandil Kas.                                  Qendi1                                Sewedî

9.                KelhasanKas.                               Kelhesen                            Canbegî

10.             Kırkışla                                        .............                             Molikan

11.              Korkmazlar                                  Delala                                Canbegî

12.               K. Beşkavak                                 Memedelî                          Sevvedî

13.               Kütükuşağı Kas.                           Kutiga                               Celikan+

 34.            Kuşça Kas.                                   Hecîlera                             Nasiran

15.               Sağlık                                          Qolîta                                Xelikan

16.              TaşpınarKas.                                ............                       Xe!ikan-i-Türk

17.              Turanlar                                       Yaylatoze                           Canbegî

18.              Yapah                                          Kemera                              Xalîkan

19.              Yeniceoba Kas.                             încow                                Nasiran

20.              Yeşüdere                                      Çîmanabiçuk                      Sevedî

21.              Yünlükuyu                                   Hecîomera                         Canbegî

22.              Zaferiye                                       Qayişoğli                           Canbegî

Bazı yerleşim birimlerinin isimleri yarılız Türkçe olarak kullanılmaktadır. Aynı aile­nin kurduğu yaylalar köy olunca isim olarak ailenin soyadını taşımıştır. Bazı isimler ise Kürtlerin kabul ettiği isimlendirmelerdir.

En önemli Kürt yerleşim birimleri Göı.-yazİ, Yeniceoiîa, Kelhasan, Büyük Beş-kavak ve Bulduk kasabalarıdır. Kürt yerle­şim alanlarının 10 adedi bugün belediye­liktir. Taşpıııar kasabasında Kürtlerle Türk­ler birlikle yaşamaktadırlar. Bugüne kadar, her iki topiumdanda kaynaklanan ciddi bir problem yaşanmamıştır.

Bölge Kürtlerinin tarihine bakıldığında GÖlyazı, Yeniceoba ve Bulduk yerleşimleri­nin, gezginlerin ve araştırmacıların yazdsk-iarında da mevcut oldukları ve tarihlerinin 1800lere kadar gittiği görülür. Dergimizin önceki sayılarında bu konuyu içeren yazılar mevcut   olduğundan   tekrarlamayı   gerek görmüyorum. 1960'lardan sonra Ağrı ve Erzurum'dan göçedip Cihanbeyli merkez ve Yeniceoba'ya yerleşen Kültlerde mev­cuttur. Bu ailelerin yerleşimi ilk yıllarîartsş-malara neden olmuş ve yerleşik konumdaki insanlar tarafından hor görülmüşlerdir. Her türlü işte çalışan bu ailelerin insanları ken­dilerini zaman süreci içerisinde topluma kabul ettirmişlerdir. Özellikle 1985'lerden sonra Kürdistarf da yürütülen kirli savaştan dolayı bölgeye göç edip gelen Kürt aile-ieride vardır. Günümüzde aydın ve ilerici unsurların fazla olmasından dolayı bu in­sanlarımıza sahip çıkılmıştır.

Cihanbeyli Kürtlerinin tamamı Hanefi mezhebindendirler. İslamm son yıllarda ö-nemli bir güç olduğu hemen göze çarpar. Özellikle Sevvedi aşiretinin bulunduğu köylerde devlet destekli din propagandası mevcuttur. Bu yapılanma doğal olarak sosyal yaşama girmiş ve çevre köyleride bir nebze etkisi altına almıştır. Özellikle Turgut Özal sonrası dönemde Refah (Fazilet) Partisinin bölgede nüfusunu arttırması hissedilir bir orandadır. Hemen hemen her köyde Diyanetin denetiminde Kuran Kursu mevcuttur.

Yöre Kürtlerinin tamamı Kurmancî lehçesi ile konuşurlar. Orta Anadolu Kürt-lerinde farklı ağızların bulunduğu en iyi ör­nek yöre bu bölgedir. Bu nedenle küçük bir listeyi örnek olsun diye aşağıda sunu­yorum. Bu konu bir araştırma gerektir­mektedir. Dergimiz sağlıklı bir yapıya kavuştuğunda bu tür çalışmaları yapaca­ğımızı siz okuyucularımıza belirtmek isti­yorum. Yörede kullanılan ağızlar aşiret­lerin farklılığımda belirler. Canbegan, Sewedî ve Reşwan aşiretlerinin konuş­tukları kurmancî lehçesinin farklılıkları hemen kendisini belli ettirir.

Türkcesi              Sewâdî                    Re$wan            ■                 Canheean

Ağaç                   Bağ                         Dar                                   ...............

Ayakkabı             Sol                          Meres                                ...............

Bacı                    Xwîşk                     Xang                                 ...............

Büyük Kazan       Stîl                          Stîl/Broş                            ...............

Çocuk                 Zaro/k/gede             Kurik                                 Gede

Çorak                  Şor                         çorax                                 Şor

Diken                  Dirrik                      Siri                                    ...............

Dur                     Bisekine                  Bisekine/Daste                   ...............

El. Düğme           Sedef                      Pişkof                               ...............

Ense                    Şatik                       Gepir                                 ...............

Horoz                  Dîk                         Dîk/Horiz                          ..............

Kaş                     Şikal                       Kaş                                   ..............

Kuzubannağı        Korim                     Koz                                   ..............

Mantar                Kivkaiek                  kuvank                               ..............

Mustafa               Misto                      Misto                                 Piço

Pilav                    Bulgur                     Zat                                    ...............

Su Arkı                Hindak                    Erx                                    ...............

Süpürge               Gezî                        Gezî/Şijing                        Gezi

Tavuk                  Mirsîk/Mirîşk           Çuçik/Mirîşk                      ...............

Tencere               Qazik                      Broş                                  ...............

Tulum                  Eyar                        yar                                    ..............

Kütükuşağı Kasabasının önemii bir bö­lümünün asisnile olarak Kürtleştikleri çevre köylerde söylenir. Bu iddia, Kulu ilçesinin Türk köyü olan Kömüşinî ile akrabalık bağlarının olduğunu kannlayan bazı verilerin olmasından dolayı vardır. Bazı aileler bunu bugün kabul etmemek tedirler. Bazı yaşlı insanlardan duyduğuma göre ise Kornişini köyü sakinleri asimile olarak Türkleşmişlerdir. Kabul etmek gere­kir ki, Kütükuşağı Kasabası sakinlerinden bazı ailelerin asimile olarak Ktirtleştikleri doğru olabilir ama bunu Celîkan aşire­tinden olan ailelerin dışında kalan tümaileier için söylemek doğru olmaz. Bu konu önümüzdeki süreçte ayrı bir yazı ile eie alınacaktır.

Bölgedeki en önemli yerleşim birimi olan Yeniceoba ile bir şeyler yazmak gere­kiyor. Bu kasabamız, yöredeki en büyük yerleşim alanıdır. Küçük sanayinin geliş­mekte olduğu, yöre Kürtlerinin kendilerini güvende hissettikleri bir yerdir, Yeniceoba yöre Kürtlerinin gönlünde yatan ilçesidir. TC devleti bölge Kürtlerinin birliğini bozmak ve parçalamak için Yeniceoba'yı ilçe yapmamakta direnmektedir. Kasaba halkı 20 yıldır bunun mücadelesini ver­mektedir. Alt yapı ve sosyal gelişmişlik düzeyi Türkiye'deki ilçelerin çoğundan daha iyi olan bu kasabamız her seçim döne­minde hatırlanmakta ve partiler tarafından ilçe sözü verilmektedir. Bilinen sonuca görede bu henüz gerçekleşememiştir.

Yeniceoba ile ilgili olarak dergimizin gelecek sayılarında özel bir dosya açmak gerekir. Tarih, kültür, coğrafya, vs. detaylı ve bilimsel olarak Yeniceoba, okuyucula­rımıza tanıtılmalıdır. Buranın ilçe olması durumunda; Haymana, Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinin coğrafik haritaları değişecektir. Bu yeni yapılanma ile birlikte bölge Kürtleri Önemli bir merkeze kavuşmuş olacaklardır. Çevre ilçeler Türklerin kur­dukları yerleşimler olduğundan her an için yöre Kürtlerinin dışlanmaya çalışıldığı ortamlar ve iariışmaiar olmaktadır. Bu vesileyle insanlarımız kendi merkezlerinde daha nhat olacaklardır. Kendi merkez­lerinden hiç bir toplumu dıştalamadan, kardeşlik,barış ve dostluk temelinde huzur ve güven içinde yaşamaya devam ede­ceklerdir.

Bölge Kümlerinde okuma yazma oram yüksektir. Kırk yaşın altı kategorisinde okur-yazarhk oran % 98'dir desek yanlış olmaz. Özellikle belirteyim ki lisenin bu­lunduğu kasabalarda önemli bir Üniversite öğrenci gençliği mevcuttur. Bölgede 1960'hırdan sonra öğrenci gençlik ve aydın kesimi so! düşünce ile tanıştı. Sosyalist örgütlerle ilişkiler S970'lerden sonra açık olarak etkisini gösterdi. DDKD ve D11KD örgütlenmelerinde yeralan öğrenciler ulusal demokratik haklarının bilincine o zamanlar ulaşmıştır, i 980 öncesi Konya'da CYKD (Cihanbeyli Yardımlaşma ve Kültür Derneği) kurulmuş ve bu örgütlülük kanalıyla gençlik bir araya gelmiştir. Tüm Anadolu'da olduğu gibi İ980'de Faşist cunta etkisini bu bölgede de göstermiştir. Köyler basılmış, aydın ve öğrenci gençlik gözaltına alınmış ve bazı aydıniar tutuklanmışlardır. Onlarca Kürt Konya Dutlukırı askeri merkezinde işkencelerden geçirilmiştir. Bu arada bir ağabeyimizide anmak istiyorum. Yeniceoba Kasabasından olan YIlmaz Demir Diyarbakır'da öğrenci iken tutuklanır ve Özgürlük Yolu davasından yargılanır. Demir, Diyarbakır E Tipi Cezaevinde yüzlerce Kürt yurtseveri gibi zindanlarda faşizme karşı direnerek iş­kence cellatlarına teslim oimaz. YIlmaz Dhmik 1984 yılında şehadete ulaşır ve Kürdistan şehitler kervanına katılır.