Gölyazı Kasabasının tarihinin eski çağlara dayandığı söylense ve buna kanıt olarak da kasaba merkezinde yığma hüyükler bulunduğu belirtilse de, kasabaya 1800’lü yıllarda İran Horasanın’dan hayvancılıkla uğraşan göçerlerin gelerek yerleştikleri rivayet edilmektedir. Tersakan bölgesinde bulunan ve kasabaya adını veren Horasan harcından yapılmış büyük dondurma surlarından ilk adını almıştır.
Geçimini hayvancılıkla sağlayan Gölyazı halkı o dönemde develerle tuz ticareti yaparlardı. 19. uncu yüzyılın sonlarında Orta Anadolu’da görülen kuraklık nedeniyle geçici olarak Çukurovaya göçebe olarak gitmiş ve bir süre sonra tekrar dönmüşlerdir

     Halikanlı köyü olarak Cihanbeyli’ye bağlı olan kasaba 1967 yılında belediye tüzel kişiliğine kavuşmuştur. Kasabalık hüviyetini kazandığında ismi çevrede bulunan göllere izafeten değiştirilerek Gölyazı adını almıştır. 2000 nüfus sayımında 6378 nüfusu bulunan Gölyazı Cihanbeyli’ye 40km mesafede Aksaray’ın Eskil ilçesine ve Tuz Gölüne komşudur. Toplam 10 adet mahalle ve yaylası bulunmaktadır. 2000 Hanesi şu anda Gölyazı’da yaşayan halkın yaklaşık 1000 hanesi de bazı Avrupa ülkelerinde ve Konya il merkezinde yaşamaktadır. Belediye başkanlığı görevini Galip YEŞİLIRMAK yürütmektedir.

     Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerinde yörenin tek medresesi kasabaya yapılmıştır. Bu medresenin kalıntıları halen mevcuttur. Tek medrese olması nedeniyle de çevreden bir çok insan kasabaya gelip eğitim ve öğretim görmüştür.

SOSYAL, EKONOMİK VE KÜLTÜREL DURUM:

     İki İlköğretim Okulu ve bir adet lisenin bulunduğu Gölyazı Kasabasında okumaya karşı yoğun bir ilgi vardır. Okur yazar oranının %95’lerde olduğu Gölyazıda çok sayıda öğretmen, doktor, eczacı, mühendis ve diğer meslek guruplarında okumuş ve halen okumakta olan insanlar vardır.

     Başlıca geçim kaynakları, tarım, hayvancılık ve nakliyeciliktir. Arpa ve buğday en çok ekilen ürünlerdir. 5000 dolayında küçük baş hayvan vardır. 30-40 yıl önce 60 bin koyun olduğu bilinmektedir. Yem girdilerinin pahalı olup hayvan ürünlerinin ucuz olması ve meraların daralması ve çoraklaşması hayvancılığın bugünkü konumuna gelmesinde en büyük etkenlerdir.

     Arazi çok geniş olmasına rağmen ekim alanı azdır, Tuz Gölü Bölgesinde olmasından dolayı çorak ve verimsizdir. DSİ tarafından çoraklığı önleme çalışmaları yapılmaktaysa da bu yeterli değildir. Bununla birlikte, yurt dışında çalışan işçilerin kasaba ekonomisine katkısını gözardı etmemek gerekir.

     Düğün ve cenaze adetleri Cihanbeyli genelinde olduğu gibidir. Düğünlerin genelde üç gün sürdüğü Gölyazıda düğünlerde davul – zurna eşliğinde halaylar çekilir.

     Cenazelerde yas 15-20 gün sürer, cenaze evine komşular ve akrabalar tarafından yemek verilir. Ölen kimsenin eşi günlerce siyah elbise giyer. Gölyazı’da genellikle biri öldüğünde ölünün yakınları onun üzerine ağıt yakarlar. 40 gün cenaze evinin ışıkları yanar. Ölen kişi gençse fiziğinden bahsedilir. Ölen kişi yaşlıysa fazla ağıt söylenmez. Ölen kişinin eşi varsa o kocası için ağıt yakar. Ölüm olayını takip eden ilk dini bayramda ölenin yakınları ölenin evine gelip yine yas tutup, ağıt yakarlar. Cenaze evine giderken boş gidilmez, şeker,çay,yağ ve koyun gibi hediyeler götürülür. Böylece cenaze sahibinin masraflarına katkıda bulunulur.

     Kasabada üç etek, cepken, şal, poşi daha önceleri kullanıldığı halde bugün sadece düğünlerde ve milli bayramlarda kız ve erkek öğrenciler tarafından giyilmektedir. Kasabada yaşayan aileler içinde kadınlar erkeklerle beraber sofraya oturmaz, kayınbaba yanında konuşmaz, büyüklerinin yanında kadın ve erkek çocuğunu sevmez, yolda yürüyen ve karşıya geçmek isteyen kadın erkeğin yolundan geçmez.